GözKulak

WordPress için erişilebilirlik menüsü ve Türkçe sesli okuma eklentisi. Adı "göz kulak olmak" deyiminden gelir: göz görsel ayarları, kulak sesli okumayı karşılar.

• Temadan bağımsız: menü Shadow DOM içinde çizilir; tema stilleri menüyü, menünün stilleri temayı etkilemez.
• Ses tarayıcıda üretilir: Türkçe ses EMA Lightning modeliyle tarayıcıda üretilir. Hazırlanmış sayfalarda yöneticinin tarayıcısında bir kez üretilip sitede ses dosyası olarak saklanır; diğer sayfalarda ziyaretçinin cihazında üretilir. Sunucuya paket kurulmaz; okunan metin hiçbir ses servisine gönderilmez.
• Ziyaretçiden veri toplanmaz: tercihler yalnızca ziyaretçinin tarayıcısında saklanır; ziyaretçiye açık AJAX ya da REST ucu yoktur.
• İmzalı güncelleme: yeni sürümler GitHub'dan gelir ve kurulmadan önce Ed25519 imzasıyla doğrulanır.

Tarayıcıda deneyin →

WordPress Playground, tarayıcınızda eklentinin son sürümü kurulu geçici bir WordPress sitesi açar: deneme sayfası ve yönetici paneli (Ayarlar → GözKulak) hazırdır. Bilgisayarınıza bir şey kurulmaz; sekme kapanınca site silinir. Doğal ses ilk kullanımda yaklaşık 40 MB indirir (Hugging Face, jsDelivr). Sitenin kurulumu: docs/playground.json.

Menü

Menü metinleri sayfanın diline göre Türkçe ya da İngilizcedir. Yönetici, hangi özelliklerin sunulacağını seçer.

• Görme: yazı boyutu, satır aralığı, harf aralığı, yüksek kontrast, koyu mod, gri tonlama, okunaklı yazı tipi (Atkinson Hyperlegible Next, eklentiyle gelir), bağlantıları vurgulama, büyük imleç.
• Okuma ve dikkat: okuma maskesi, okuma cetveli, animasyonları durdurma, görselleri gizleme.
• Sesli okuma: sayfayı, seçili metni ya da tıklanan yerden itibaren okur; okunan cümle sayfada vurgulanır. Okuma hızı ayarlanır, cümleler arasında ileri ve geri gidilir; menü kapatılınca okuma, ekranda kalan küçük bir oynatıcıdan yönetilir.

Koyu mod ve yüksek kontrast renkleri filtreyle değil, öğe öğe dönüştürür; görseller ve videolar olduğu gibi kalır.

Durum

Beş faz tamamlandı (2026-10-11); eklenti üç sitede ziyaretçilere açık, güncellemeler GitHub'dan imzalı olarak gelir. Yol haritası:

"Kimler görsün: Yalnızca yöneticiler" seçiliyken eklenti test modunda çalışır: menüyü yalnızca yöneticiler görür, ziyaretçilere hiçbir dosya yüklenmez.

Kurulum

1. Son sürümün kurulum zip'ini indirin: Releases → gozkulak.zip. Her sürümde yanında zip'in SHA-256 özeti (gozkulak.zip.sha256) de vardır.
2. WordPress panelinde Eklentiler → Yeni Eklenti Ekle → Eklenti Yükle.
3. Ayarlar → GözKulak. Eklenti önce test modunda açılır; denedikten sonra "Kimler görsün: Herkes" seçilir.

Kurulum zip'i, sürüm etiketi gönderilince GitHub Actions tarafından oluşturulur (.github/workflows/surum.yml): git archive --prefix=gozkulak/ -o gozkulak.zip vX.Y.Z. Aynı komutla kendiniz de oluşturabilirsiniz. Zip'in içindeki klasörün adı gozkulak olmalıdır; GitHub'ın "Download ZIP" ve "Source code" arşivleri klasörü gozkulak-main ya da gozkulak-X.Y.Z adıyla verir, bunlarla kurulursa ilk panel güncellemesinde eklentinin klasörü değişir.

Gereksinimler: WordPress 6.4+, PHP 7.4+.

Güncellemeler

0.4.0'dan sonra yeni sürümler WordPress panelindeki Güncellemeler listesinde görünür (GitHub etiketleri, vX.Y.Z). WordPress güncellemeleri kendi denetimlerinde (en geç 12 saatte bir) görür; Güncellemeler → "Tekrar denetle" ya da Ayarlar → GözKulak → "Şimdi denetle" hemen denetler. Paket GitHub'ın etiket arşividir. Kurulmadan önce eklenti paketteki gozkulak.sig dosyasını doğrular: dosya listesinin Ed25519 imzası eklentiye gömülü açık anahtarla tutmalı, her dosya listeyle birebir aynı olmalı ve sürüm kurulu olandan yeni olmalı. Doğrulama tutmazsa güncelleme kurulmaz, eski sürüm yerinde ve etkin kalır. Gizli anahtar repoda değil, sürümü çıkaranın bilgisayarındadır; GitHub hesabı ele geçirilse bile sitelere imzasız kod kurulamaz. Eski bir imzalı sürüm yeni bir etiketle sunulsa da kurulmaz.

Ayarlar → GözKulak → Güncelleme satırı kurulu sürümü, GitHub'daki en yeni sürümü ve son denetimin sonucunu gösterir.

Ayarlar

• Kimler görsün: yalnızca yöneticiler (test modu) ya da herkes
• Konum, kenardan uzaklık, düğme boyutu, simge, renk
• Menüde sunulacak özellikler (yukarıdaki liste)
• Okunacak alan: virgülle ayrılmış CSS seçicileri; eşleşme yoksa ana içerik otomatik bulunur
• Ses dosyalarının adresi: model ve ONNX Runtime dosyalarını barındıran kendi sunucunuz (isteğe bağlı; tools/vps/tts-dosyalari.sh ile hazırlanır). Dosyalar bu adresin altında ema-lightning-onnx/13c431d/ ve onnxruntime-web/1.30.0/ klasörlerinde aranır; boşsa ya da dosya alınamazsa sürüme sabitli Hugging Face ve jsDelivr adresleri kullanılır (adres yazılıysa "Yedek kaynaklar" ile kapatılabilir). Her dosya tarayıcıda SHA-256 ile doğrulanır.
• Okunuş sözlüğü: sitenize özel kelimelerin okunuşu, her satırda kelime = okunuş (ör. Wireless = vayırlıs; kısaltmalarda sonda nokta olabilir: Doç. = doçent). Büyük-küçük harf fark etmez, bütün kelime eşleşir. Büyük harfli bir kısaltma kendisiyle eşleştirilirse (ABC = ABC) harf harf okunur; bu İngilizce sayfalarda da geçerlidir, diğer okunuşlar yalnızca Türkçe sayfalarda.
• Hazır ses: seçilen sayfaların sesi yönetici panelinde bir kez üretilip sitede saklanır (aşağıda).

Sesli okuma nasıl çalışır

• Okunan metin sayfada değişmez; yalnızca okunacak kopyası hazırlanır: saat, tarih, telefon, adres kısaltmaları (Mah., Cad., Şti.…), sıra sayıları, yüzde ve para okunur biçime çevrilir. Sayaçlar (0'dan sayan rakamlar) son değerleriyle okunur. Siteye özel okunuşlar sözlükten gelir; koda siteye özel kural yazılmaz.
• Türkçe sayfalar, ziyaretçi kapatmadıysa doğal sesle (EMA Lightning) okunur. Motor, eklentinin kendi klasöründeki assets/js/gozkulak-tts-worker.js dosyasından açılan bir Web Worker'da çalışır.
• Dosyalar önbellekte değilse ilk kullanımda indirme onayı istenir (yaklaşık 40 MB, bir kez). Doğrulanan dosyalar tarayıcının önbelleğinde (Cache Storage) saklanır.
• WebGPU yalnızca masaüstündeki Chromium tabanlı tarayıcılarda denenir; telefon ve tabletlerde, Safari ve Firefox'ta WASM kullanılır.
• Doğal ses yüklenemezse ya da cihazda gerçek zamana yetişmezse okuma tarayıcının kendi sesiyle sürer. İngilizce sayfalar tarayıcının sesiyle okunur.
• Hazır ses: Ayarlar → GözKulak → Hazır ses bölümünde seçilen sayfaların sesi, yöneticinin tarayıcısında cümle cümle bir kez üretilir ve wp-content/uploads/gozkulak/ altına Ogg Opus dosyaları olarak yüklenir. Tamamı hazır bir sayfada ziyaretçi modeli indirmez ve onay sorulmaz; eksik cümleler ziyaretçinin tarayıcısında üretilir. Sayfa geniş masaüstü, dizüstü, tablet ve telefon genişliklerinde taranır; açılıp kapanan bölümler (akordeon, sık sorulan sorular, sekmeler, <details>) açılmış hâlleriyle de hazırlanır. Hazırla yalnızca eksik cümleleri üretir; "Kullanılmayan dosyaları sil" artık kullanılmayanları kaldırır. Şifreli ve herkese açık olmayan sayfalar hazırlanmaz.
• Kapalı bölümlerin içeriği, ekran okuyucularda olduğu gibi okunmaz; ziyaretçi bölümü açınca okunur.
• Üçüncü taraf bileşenler ve lisansları: THIRD-PARTY-NOTICES.txt.

Dış bağlantılar

• Ziyaretçinin tarayıcısı: yalnızca doğal sesle dinlemeyi onaylayınca model ve ONNX Runtime dosyalarını indirir. Önce ayarlardaki ses sunucusundan; yoksa ya da dosya alınamazsa (yedek kaynaklar açıksa) Hugging Face ve jsDelivr'den. Sayfa adresi (Referer) ve çerez gönderilmez; okunan metin ve tercihler hiçbir yere gönderilmez. Hazır ses dosyaları sitenin kendisinden gelir.
• Sitenin sunucusu: güncelleme denetiminde GitHub'a (api.github.com) en yeni sürümü sorar, güncelleme kurulurken paketi github.com'dan indirir. İsteklerin kimliği GozKulak/<sürüm>dür; sitenin adresi gönderilmez.
• Okunaklı yazı tipi eklentinin kendi klasöründen gelir; Google Fonts kullanılmaz.

Güvenlik başlığı (CSP)

Sitede Content-Security-Policy başlığı varsa GözKulak'ın istediği izinler:

Örnek (yedek kaynaklar kapalı):

script-src 'self' 'wasm-unsafe-eval' blob:; worker-src 'self'; connect-src 'self' https://tts.example.com; media-src 'self' blob:; style-src 'self'; font-src 'self'

• Başlık genellikle Worker dosyasına da gönderilir (nginx add_header bütün yanıtlara ekler); bu durumda script-src ve connect-src izinleri Worker için de geçerlidir.
• Trusted Types: require-trusted-types-for 'script' varsa Worker adresi gozkulak adlı politikadan geçer. trusted-types yönergesi politika adlarını sınırlıyorsa listeye gozkulak eklenmelidir.
• Yönetici paneli (hazır ses): Hazırlama, sitenin sayfalarını aynı siteden bir çerçevede açar. Site sayfaları X-Frame-Options: DENY ya da frame-ancestors 'none' göndermemelidir (SAMEORIGIN / 'self' uygundur).
• İzin eksikse menü yine çalışır: doğal ses kurulamazsa tarayıcının sesi, hazır ses çalınamazsa doğal ses okur. Test modunda nedeni panelde "(Tanı: …)" notunda görünür.
• Bu durumlar tests/e2e/ema-csp.mjs ile sınanır.

Geliştirme

• Kodlama standardı: WordPress Coding Standards, ayarlar phpcs.xml.dist içinde. Statik analiz: PHPStan en sıkı düzeyde ve WordPress Plugin Check. Komutlar ve uçtan uca testler tests/README.md içinde (PHP kurmadan, WebAssembly ile çalışır).
• Güvenlik kuralları: ayar sayfasında yetki (manage_options) ve nonce denetimi; her girdi temizlenir, her çıktı escape edilir; ön yüzde innerHTML kullanılmaz; ayarlar sayfaya çalıştırılmayan bir JSON bloğu olarak aktarılır.
• tools/surum/: sürüm imzalama (imzala.mjs, gizli anahtar repo dışında) ve GitHub arşivini eklentinin yaptığı gibi doğrulama (dogrula.mjs).
• tools/faz0/: Faz 0 ölçüm sayfası ve okunacak alanı bulan tarayıcı konsolu betiği.
• tools/tarama/: sitelerin erişilebilirlik taraması için tarayıcı konsolu betiği.
• tools/hazir-ses/, tools/tani/: hazır ses dinleme denemesi ve tanı betikleri.
• docs/: "Tarayıcıda deneyin" sitesinin kurulumu (playground.json) ve README görselleri. Görseller aynı deneme sitesinden cd tests && npm run gorseller ile yeniden üretilir; pakete girmez.
• tools/vps/tts-dosyalari.sh: doğal ses dosyalarını kendi sunucunuza indirip SHA-256 ile doğrulayan betik (yalnızca curl, sha256sum, gzip; paket kurmaz). Sitenin kök klasöründe çalıştırılır; .wasm/.mjs için nginx gzip_static kopyaları da hazırlar.

Lisans

GPL-2.0-or-later. Ayrıntılar LICENSE dosyasında.